Адам укуктары түшүнүгү

Башкысы » Адам укуктары » Адам укуктары түшүнүгү

Адам укуктары түшүнүгү

Адам укуктары – бул жарандыгына, жынысына, улутуна, расасына, динине, тилине жана башка белгилерине карабастан, ар бир адам төрөлгөндөн баштап ээ болгон негизги эркиндиктер жана кепилдиктер. Бул укуктарды мамлекет бербейт – алар ажырагыс болуп саналат жана адам болгону үчүн гана ар бир адамга таандык.

Адам укуктарына жашоо укугу сыяктуу негизги укуктар да, тамактанууга, билим алууга, эмгекке, ден соолукка жана эркиндикке укук сыяктуу татыктуу жашоо деңгээлин камсыз кылган укуктар да кирет.

Адам укуктарынын жалпы декларациясы

Тарыхта биринчи жолу 1948-жылы БУУнун Башкы Ассамблеясы кабыл алган Адам укуктарынын жалпы декларациясында адамдын негизги укуктары расмий түрдө катталган. Декларация адам укуктары жаатындагы негизги эл аралык документ бойдон калууда жана көптөгөн эл аралык жана улуттук мыйзамдар үчүн негиз болуп берген.

АУЖД Жарандык жана саясий укуктар жөнүндө эл аралык пакт жана Экономикалык, социалдык жана маданий укуктар жөнүндө эл аралык пакт менен айкалышып, адам укуктарын сактоо боюнча мамлекеттердин милдеттенмелерин бекемдеген Адам укуктары жөнүндө эл аралык биллди түзөт.

Адам укуктарынын негизги принциптери:

Универсалдуулук жана ажырагыстык
Адам укуктары ар бир адамга бирдей даражада таандык. Мыйзамда каралган айрым учурлардан тышкары (мисалы, соттун чечими менен эркиндикти чектелгенде) эч ким өз укуктарынан ажыратылбайт.
Бөлүнбөстүк жана өз ара көз карандылык
Бардык адам укуктары өз ара бири-бири менен тыгыз байланышта – экономикалык, социалдык жана маданий укуктарды сактабастан жарандык жана саясий укуктарды толук ишке ашыруу мүмкүн эмес.

Теңдик жана басмырлабоо
АУЖДнын 1-беренесинде: “Бардык адамдар эркин, кадыр-баркы жана укуктары боюнча бирдей төрөлөт” деп жазылган. АУЖДнын 2-беренесинде бекитилген басмырлабоо принциби адам укуктары жаатындагы эл аралык укуктун негизи болуп саналат жана негизги эл аралык документтерде, анын ичинде Расалык басмырлоонун бардык түрлөрүн жоюу жөнүндө конвенцияда жана Аялдарга карата басмырлоонун бардык түрлөрүн жоюу жөнүндө конвенцияда чагылдырылган.

Мамлекеттердин жана жарандардын милдеттери

Мамлекеттердин милдеттери
Адам укуктары жаатындагы эл аралык келишимдерди ратификациялаган мамлекеттер:
✔ Адам укуктарын сактоо – аларды бузбоо жана жарандардын эркиндиктерин бузбоо.
✔ Адам укуктарын коргоо – үчүнчү жактардын аларды бузушуна жол бербөө.
✔ Адам укуктарын ишке ашыруу – аларды ишке ашыруу жана коргоо үчүн чараларды көрүү.

Ар бирибиздин жоопкерчилигибиз
Адам укуктары – бул артыкчылык гана эмес, ошону менен бирге жоопкерчилик. Ар бир адам башкалардын укуктарын урматтоого жана коомдо алардын корголушуна салым кошууга милдеттүү.